نمىشود ، و در ذخاير علمى دانشمندان يكى از ميوه‌هاى درخت جواهر معهود نيست ، كتابى فراگير و جامع بمانند آن در استنباط حلال و حرام نگاشته نشده ، و هيچيك از فقها و دانشمندان به موفقيتى همانند آن دست نيافته است . زيرا اين كتاب در برگيرندهء ابتدا تا انتهاى فقه همراه با استدلال ، و با دقت نظر و نقل اقوال بوده ، و مؤلف عمر شريفش و تمام وسع و تواناييش را در نگارش آن بكارگرفته ، و بيش از سى سال در تأليف آن رنج و زحمت كشيده [ 1227 - 1257 ( پايان تأليف آخرين جلد كتاب - باب جهاد - ) ] . و با كار بزرگش بر تمام بزرگان و دانشوران منت نهاده و همگان را ريزه‌خوار خويش در شناخت و استنباط احكام دين ساخته است » . « 1 » 9 . استاد شهيد آيت اللّه مرتضى مطهرى ( د . 1399 ه . ق ) مىفرمايد : « كتاب جواهر عظيمترين كتاب فقهى مسلمين است ، و با توجه به اينكه هر سطر اين كتاب مطلب علمى است و مطالعهء يك صفحهء آن وقت و دقت زيادى مىخواهد ، مىتوان حدس زد كه تأليف اين كتاب چقدر نيرو برده است ؟ سى سال تمام يكسره كار كرد تا چنين اثر عظيمى به وجود آورد . اين كتاب مظهر نبوغ و همت و استقامت و عشق و ايمان يك انسان به كار خويشتن است » . « 2 » 10 . و نگارنده در جايى دگر نوشته است : « زبان از گفتن و بنان از نوشتن بزرگى و قدر و منزلت كتاب باز مىماند . كتابى كه شبيه آن در شيرينى تعبير ، حسن بيان ، زيبايى كلام ، قدرت استدلال ، دقت نظر ، نقل گفتار فقها و استنباط حلال و حرام بوده باشد ، تاكنون نوشته نشده است . فقها تا در مطلب مورد نظرشان به دقت بدين كتاب نظر نيفكنند استدلالشان سست و استنباط آنان بدون پايه خواهد

--> ( 1 ) . تهرانى ، الذريعة ، ج 5 ، ص 276 . ( 2 ) . مطهرى ، خدمات متقابل اسلام و ايران ، ص 443 .